Waarom cultuur ‘veranderen’ meestal niet werkt én wat wél

Veel organisaties investeren flink in cultuurverandering. Maar ondanks alle goede bedoelingen verandert er structureel weinig. Niet omdat mensen niet willen, maar omdat de aanpak zelf het probleem is. Het goede nieuws? er is een manier die wél werkt. En die begint verrassend eenvoudig.

Het beeld is herkenbaar: nieuwe kernwaarden op de muur, een ambitieus programma, compleet met workshops, een inspirerende kick-off en een stuurgroep die de voortgang bewaakt. De energie is voelbaar, dit keer gaat het anders. Totdat de waan van de dag het overneemt. De workshops worden minder goed bezocht, de kernwaarden verdwijnen naar de achtergrond, en een halfjaar later is het cultuurprogramma nog maar een regel in het jaarverslag.

Dat het zo loopt, is geen toeval. Programma’s die cultuur ‘moeten’ veranderen, wekken de indruk dat er iets mis is met hoe mensen nu werken. Dat roept weerstand op. Niet tegen verbetering, maar tegen het gevoel dat wat je dagelijks doet niet wordt gezien. Terwijl juist dáár het vertrekpunt ligt.

“Je hebt precies de cultuur die je verdient”

Dat klinkt misschien confronterend, maar het is eigenlijk een hoopvol inzicht. Want als jouw cultuur het resultaat is van keuzes (hoe beslissingen worden genomen, wat er wel en niet wordt besproken, wie er wordt beloond en waarvoor), dan kun je ook andere keuzes maken.

Niet voor niets spreken mensen als Daan Noordeloos, docent Organisatiecultuur & Gedragsverandering bij Beeckestijn Business School en co-founder van Due North, liever over cultuurontwikkeling dan cultuurverandering. Het verschil is wezenlijk. Ontwikkeling begint met waardering voor wat er is. Niet alles moet op de schop. Veel van wat een team kenmerkt is waardevol. Het gaat erom te begrijpen welke patronen je verder helpen en welke je in de weg zitten. En van daaruit bewust te bouwen.

Gedrag is de sleutel

Wat cultuurontwikkeling zo krachtig maakt, is dat het begint bij iets concreets: gedrag. Niet het gedrag dat op papier staat, maar het gedrag dat je dagelijks laat zien en dat je om je heen ziet.

Hoe lopen vergaderingen? Wordt er echt geluisterd? Durven mensen fouten bespreekbaar te maken? Worden goede ideeën opgepakt, ongeacht van wie ze komen? Zodra je die patronen zichtbaar maakt, ontstaat er ruimte om het anders te doen. Niet met een groot programma, maar door heel gericht andere keuzes te maken. Dag na dag. Dat klinkt misschien bescheiden, maar het is precies wat blijvend het verschil maakt.

Hoe cultuurontwikkeling in de praktijk eruitziet

Neem het voorbeeld van gezelligheid en prestaties. Veel mangers denken dat ze moeten kiezen: een leuk team óf een presterend team. Maar mensen die plezier halen uit hun werk, presteren juist beter. Gezelligheid hoeft geen rem te zijn op resultaat, het kan er een onderdeel van zijn, mits het bijdraagt aan wat mensen intrinsiek motiveert. Wie dat snapt, hoeft niet te kiezen, maar kan juist beide versterken.

Of neem AI. Veel organisaties noemen zichzelf ‘lerend’ en ‘innovatief’. Maar zodra er een concrete technologie op de werkvloer komt, wordt zichtbaar of dat klopt. Durven medewerkers te experimenteren? Wordt er ruimte gemaakt om te leren? Organisaties met een gezonde cultuur zien technologie niet als bedreiging, maar als een kans om te ontdekken wat er al goed gaat en wat beter kan.

Wat het oplevert

De impact van een gezonde cultuur is niet alleen voelbaar, maar ook meetbaar. Uit onderzoek van Due North blijkt dat culturele problemen organisaties gemiddeld € 6.000 tot € 7.000 per medewerker per jaar kosten. Draai dat om en een organisatie die investeert in cultuurontwikkeling kan per 150 medewerkers tot een miljoen euro per jaar terugwinnen aan productiviteit, betrokkenheid en behoud van talent.

Drie vragen voor morgenochtend

Cultuurontwikkeling hoeft geen groot traject te zijn. Je kunt morgen al beginnen met drie vragen:

1. Wat gaat er in mijn team al goed, en hoe bouwen we dat verder uit?
2. Tegen welke patronen lopen we steeds aan, en wat houdt ze in stand?
3. Wat zou er mogelijk worden als we die patronen bewust doorbreken?

Het eerlijke antwoord op die vragen is vaak het startpunt van echte ontwikkeling. Wil je vervolgens een gefundeerd verandertraject opzetten, met een bewezen aanpak, praktische tools en begeleiding van vakexperts? Dan is de post-master Organisatiecultuur & Gedragsverandering een logische volgende stap. Je leert er hoe je cultuur en gedrag systematisch kunt ontwikkelen, met de GROWTH-methode als basis.

Meer over dit thema:

Op 11 maart organiseert Beeckestijn Business School de clinic Doorbreek de silo’s | Ontwikkel een cultuur van samenwerking, waarin Daan Noordeloos je in twee uur meeneemt in de psychologie achter silo’s en je concrete handvatten geeft om ze door te breken.

Download het rapport De economische schade van ongezonde organisatieculturen.

Beluister de podcast Is jouw organisatiecultuur een kracht of een valkuil?