Leiderschap is… je team in tijden van AI gemotiveerd houden

Het contrast is schrijnend. AI-tools beloven efficiëntie en innovatie, maar medewerkers ervaren vooral onzekerheid en weerstand. ChatGPT is overal, Microsoft Copilot wordt uitgerold, en ondertussen vragen mensen zich af wat er met hun functie gebeurt. Ze zijn niet tegen vooruitgang, maar niemand vertelt ze wat hun rol wordt in deze veranderende realiteit.

De motivatiekloof die niemand benoemt

Deze situatie wordt veroorzaakt doordat vanuit de top van de organisatie wordt besloten om inAI-tools te investeren. Het management is enthousiast over de mogelijkheden, terwijl op de werkvloer stilte heerst. Medewerkers gebruiken de technologie minimaal of helemaal niet. De beloftes van productiviteitswinst blijven uit. De sfeer wordt grimmiger.

Het gevolg is dat de klassieke ‘kloof’ tussen technologie en mensen ontstaat, en dat is precies het spanningsveld waar leiderschap zich moet bewijzen. Medewerkers raken gedemotiveerd, omdat ze geen antwoord krijgen op drie essentiële vragen: Wat betekent dit voor mij? Waar ga ik naartoe? En waarom zou ik mijn best doen om dit te laten slagen?

Het antwoord ligt niet in nog een inspiratiesessie over de toekomst. Het ligt in hoe je als leider dagelijks met deze spanning omgaat. 

Leiderschap in complexiteit

Verandering werkbaar maken vraagt om helderheid over waarom iets belangrijk is. Niet “efficiënter werken”, maar concreet gekoppeld aan het dagelijkse werk: minder administratieve rompslomp betekent meer tijd voor samenwerking die ertoe doet. Sneller data raadplegen: minder frustratie, meer energie voor werk dat verschil maakt.

Het vraagt ook om scherpe keuzes. Wil je dat je team tijd steekt in nieuwe werkwijzen, dan moet je ergens anders ruimte maken. Welk overleg kan korter? Welk rapport tijdelijk minder gedetailleerd? Leiders die dit niet doen, zeggen: “Doe dit erbij.” Teams die alles erbij moeten doen, raken uitgeput en verliezen betrokkenheid.

En het toont zich onder druk. Vraag je nog steeds om dat Excel-bestand, terwijl er een dashboard is? Spring je terug naar oude patronen zodra het spannend wordt? Wat jij accepteert, wordt de norm. Wat jij doet onder druk, kopieert je team.

Focus op meesterschap, niet op efficiency

Maak niet de klassieke fout door AI te presenteren als een manier om sneller te werken. Want wat horen je mensen dan? Dat ze straks met minder collega’s hetzelfde moeten doen. Dat hun vaardigheden minder waard worden. Dat ervaring er niet meer toe doet. Draai het om. 

Maak AI tot een instrument voor meesterschap. Laat zien hoe deze technologie medewerkers kan helpen excellenter te worden in wat ze al doen. De accountmanager die met AI-analyse diepere klantinzichten krijgt. De marketeer die creatiever wordt, omdat routinetaken verdwijnen. De projectmanager die patronen ontdekt die eerst onzichtbaar waren.

Om deze boodschap goed en krachtig over te kunnen brengen, is het belangrijk dat je als manager zelf goed begrijpt wat deze technologie kan én waar de grenzen liggen. Je hoeft geen programmeur te worden, maar je moet wel weten waar de kracht zit. Anders kun je je mensen niet helpen die kracht te ontdekken.

Veilig experimenteren mogelijk maken

Motivatie groeit waar mensen kunnen ontdekken zonder fouten worden afgestraft. Maar in veel organisaties is de boodschap dubbelzinnig: “We moeten AI omarmen, maar pas op dat je geen fouten maakt.” Die tegenstrijdigheid verlamt.

Creëer daarom expliciete experimenteerzones. Geef medewerkers een gerichte uitdaging waar ze AI voor mogen inzetten. Zorg dat ze kunnen delen wat lukt én wat mislukt. Vier de leermomenten net zo hard als de successen. Reserveer bijvoorbeeld wekelijks een uur waarin iedereen samen experimenteert. Geen agenda, geen deliverables, alleen ontdekken. Deel de inzichten. Bouw voort op wat functioneert. Zo wordt AI geen bedreiging, maar een gezamenlijk avontuur.

Omgaan met de vraag: word ik overbodig?

Zorg er daarna voor dat je eerlijk bent, want onder alle weerstand tegen AI schuilt vaak één onderliggende vraag: word ik straks overbodig? Die onzekerheid is reëel en verdient een eerlijk antwoord. De standaard geruststelling dat ‘AI mensen nooit zal vervangen’ werkt niet meer, niemand gelooft dat nog.

Wees transparant over wat verandert. Ja, sommige taken verdwijnen. Maar er verschijnen ook activiteiten waar mensen superieur in blijven: complexe problemen oplossen, relaties bouwen, creatief denken, ethische afwegingen maken. Help je medewerkers die verschuiving te maken.

Dit betekent investeren in ontwikkeling. AI-vaardigheden zijn belangrijk, maar de menselijke competenties worden crucialer. Kritisch denken, communicatie, creativiteit en samenwerking zijn  capaciteiten waar AI een hulpmiddel bij is, en geen vervanging voor.

Van weerstand naar eigenschap

Leidinggeven in tijden van AI betekent vooral dat je gefocust bent op de plekken waar technologie, mensen en organisatie elkaar raken, maar nog niet op elkaar zijn afgestemd. Medewerkers die gemotiveerd blijven, voelen eigenaarschap over deze tussenruimtes. Ze zijn geen slachtoffer van technologie, maar vormgever van hun eigen manier van werken. Dit vraagt drie kernvaardigheden van jou als leidinggevende:

Ontleden: het vermogen om te zien wat er werkelijk speelt achter de weerstand.
Kiezen: beslissen met onvolledige informatie en daar transparant over zijn.
Handelen: beweging organiseren, terwijl de eindbestemming nog onduidelijk is. Praktisch betekent dit: betrek je mensen bij de toolselectie. Laat ze meedenken over implementatie. Geef ze een stem in hoe AI wordt ingezet. Maak ze mede-eigenaar van successen én leermomenten.

Ritme houden in verandering

Houd er rekening mee dat AI integreren geen sprint, maar een marathon is. De motivatie van je mensen verdampt als elke week een ander instrument wordt geïntroduceerd. Als doelen constant verschuiven. Als er geen moment is om te consolideren wat geleerd is.

Ritme is de discipline waarmee een organisatie koers houdt terwijl er wordt vernieuwd. Het zorgt dat Run en Change elkaar versterken, de business blijft draaien, terwijl andere werkwijzen worden ingevoerd, getest en verbeterd. Creëer daarom een duurzaam tempo. Introduceer mogelijkheden stapsgewijs. Geef tijd om te wennen, te oefenen, te internaliseren. Vier tussentijdse successen. Erken openlijk wat nog hapert. Houd de lange termijn in het vizier zonder de dagelijkse realiteit te negeren.

De menselijke maat bewaren

De fase waarin het bedrijfsleven zich bevindt dwingt ons terug te gaan naar de kern van leiderschap. De manager die alle antwoorden heeft bestaat niet meer. We hebben leidinggevenden nodig die de juiste vragen stellen, die vertrouwen geven in plaats van controleren, die experts zijn in het mobiliseren van menselijk potentieel.

Want uiteindelijk draait het om wat je mensen met AI kunnen bereiken. De problemen die ze oplossen. De waarde die ze toevoegen. De groei die ze doormaken. In die spanning tussen technologie en menselijkheid, tussen mogelijkheden en beperkingen, moet je als leidinggevende de weg wijzen. 

Next leadership: Managen in het AI-tijdperk

Voor leidinggevenden die deze uitdaging serieus nemen, biedt de masterclass: Next Leadership: Managen in het AI-tijdperk praktische handvatten. Vier intensieve dagen waarin je leert navigeren in de spanningsvelden tussen technologie, mensen en organisatie. Omdat je medewerkers meer verdienen dan alleen een AI-training.